DHEAS: Ορμόνη και ρόλος στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS)

Η θειική δεϋδροεπιανδροστερόνη (DHEAS) είναι μια ορμόνη που ανιχνεύεται στον οργανισμό σε μεγαλύτερες ποσότητες σε σύγκριση με άλλα στεροειδή και έχει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών (ΣΠΩ). Όταν υπάρχει υποψία για αυτή την κατάσταση ή όταν ήδη παρακολουθείται θεραπευτικά, ο γιατρός συχνά ζητά εξέταση αίματος για τη μέτρηση της DHEAS, ώστε να εκτιμηθεί το επίπεδό της και να διαφοροποιηθεί το ΣΠΩ από άλλες παθήσεις με παρόμοια συμπτώματα.

Η σημασία της dheas και οι μεταβολές της

Η DHEAS παράγεται κυρίως στα επινεφρίδια και στο αίμα σχεδόν όλη η DHEA κυκλοφορεί κυρίως σε αυτή τη θειική μορφή. Στη συνέχεια, η ορμόνη μπορεί να μετατραπεί σε οιστρογόνα ή τεστοστερόνη, γι’ αυτό και η συγκέντρωσή της έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τη γυναικεία αναπαραγωγική υγεία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η DHEAS δεν παραμένει σταθερή, αλλά αλλάζει σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Στο αίμα του εμβρύου τα επίπεδά της είναι πολύ υψηλά, όμως λίγο μετά τη γέννηση μειώνονται απότομα, με πτώση περίπου 80% ήδη μέσα σε λίγες εβδομάδες. Κατά την παιδική ηλικία παραμένει χαμηλή και αρχίζει ξανά να αυξάνεται λίγο πριν από την εφηβεία, σε μια φάση που ονομάζεται αδρεναρχή.

Οι υψηλότερες τιμές DHEAS συνήθως καταγράφονται στη νεαρή ενήλικη ζωή, περίπου μεταξύ 20 και 30 ετών, ενώ στη συνέχεια μειώνονται σταδιακά με την ηλικία για πολλές δεκαετίες.

Σπω, dheas και ορμονική ανισορροπία

Υπολογίζεται ότι περίπου το 20–30% των ατόμων με ΣΠΩ εμφανίζουν αυξημένη DHEAS στο αίμα. Σε γυναίκες με μέτρια αύξηση της DHEAS μπορεί να εμφανιστούν ενδείξεις υπερανδρογονισμού, που αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα του ΣΠΩ. Αν οι τιμές είναι ιδιαίτερα υψηλές, χρειάζεται να εξεταστούν και άλλα πιθανά αίτια, όπως όγκοι των επινεφριδίων που παράγουν ανδρογόνα.

• Η πρώιμη εμφάνιση της αδρεναρχής σε κορίτσια μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα ΣΠΩ στο μέλλον.
• Πολύ αυξημένες τιμές DHEAS απαιτούν πιο εκτεταμένο έλεγχο, καθώς μπορεί να υποδηλώνουν διαφορετική πάθηση και όχι μόνο ΣΠΩ.

Φυσιολογικές τιμές dheas ανά ηλικία

• 18–19 ετών: 145–395 mcg/dL
• 20–29 ετών: 65–380 mcg/dL
• 30–39 ετών: 45–270 mcg/dL
• 40–49 ετών: 32–240 mcg/dL
• 50–59 ετών: 26–200 mcg/dL
• 60–69 ετών: 13–130 mcg/dL
• Πάνω από 69 ετών: 17–90 mcg/dL

Σε κάθε περίπτωση, τα όρια αναφοράς δεν εξαρτώνται μόνο από την ηλικία αλλά και από το φύλο, γι’ αυτό ο γιατρός τα αξιολογεί πάντα εξατομικευμένα, ιδιαίτερα όταν παρακολουθείται η πορεία του ΣΠΩ ή καταγράφονται αλλαγές και σε άλλες ορμόνες.

Συμπληρώματα, φάρμακα και επίπεδα dheas

Καθώς η DHEAS μειώνεται φυσιολογικά με την ηλικία, ορισμένοι επιλέγουν να λάβουν συμπληρώματα DHEA με στόχο να νιώσουν «νεότεροι», να αυξήσουν την ενέργεια, να βελτιώσουν τη διάθεση, να ενισχύσουν την υγεία των οστών ή να υποστηρίξουν τη libido. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι, παρότι σε κάποιους η χρήση της ουσίας μπορεί να μειώσει συμπτώματα κατάθλιψης, είναι πιθανό να μην προσφέρει ουσιαστικό όφελος στην υγεία των οστών ή στη σεξουαλική λειτουργία σε μεγαλύτερες ηλικίες. Επιπλέον, η λήψη υψηλών δόσεων ή η μακροχρόνια χρήση ενδέχεται να είναι επικίνδυνη, ειδικά σε άτομα για τα οποία η ορμονική ισορροπία είναι κρίσιμη. Η υπερβολική DHEA μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ορισμένων νεοπλασιών, επομένως τα συμπληρώματα συνιστάται να λαμβάνονται μόνο με ενημέρωση και καθοδήγηση γιατρού.

Υπάρχουν διάφορα φάρμακα και συμπληρώματα που μπορούν να επηρεάσουν τη DHEAS. Ορισμένα, όπως η ινσουλίνη, τα αντισυλληπτικά δισκία, τα κορτικοστεροειδή, φάρμακα που δρουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα, μέρος των στατινών, ντοπαμινεργικά σκευάσματα, τα ιχθυέλαια ή η βιταμίνη Ε, τείνουν συχνότερα να μειώνουν αυτή την ορμόνη.

• Φάρμακα που μειώνουν την DHEAS: ινσουλίνη, αντισυλληπτικά, κορτικοστεροειδή, καρβαμαζεπίνη, κλομιπραμίνη, ιμιπραμίνη, φαινυτοΐνη, ορισμένες στατίνες, σκευάσματα ντοπαμίνης, ιχθυέλαια, βιταμίνη Ε.
• Φάρμακα που μπορούν να αυξήσουν την DHEAS: μετφορμίνη, δαναζόλη, αποκλειστές διαύλων ασβεστίου, νικοτίνη.

Συνήθως οι μεταβολές αυτές δεν είναι τόσο έντονες ώστε να επηρεάζουν καθοριστικά τη θεραπεία του ΣΠΩ ή να εμποδίζουν την ακριβή διάγνωση. Ο γιατρός συνεκτιμά αυτές τις παραμέτρους κατά την παρακολούθηση της κατάστασης υγείας και των ορμονικών αλλαγών.