Σύσταση των δακρύων και ο ρόλος τους στην υγεία των οφθαλμών

Αν και τα δάκρυα συχνά μοιάζουν με απλό νερό, στην πραγματικότητα η σύστασή τους είναι πολύ πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται αρχικά. Πιθανόν έχετε παρατηρήσει ότι έχουν ελαφρώς αλμυρή γεύση, όμως αυτό είναι μόνο ένα μέρος της εικόνας. Επομένως προκύπτει το ερώτημα τι άλλο περιέχουν τα δάκρυα και αν όλα τα δάκρυα έχουν την ίδια σύσταση.

Σύσταση των δακρύων

Τα δάκρυα παράγονται από τους δακρυϊκούς αδένες που βρίσκονται στις εξωτερικές γωνίες του οφθαλμού. Στη χημική τους σύνθεση συμβάλλουν σημαντικά και δύο ακόμη δομές του ματιού: οι αδένες του Meibomius, που εκκρίνουν λιπαρές ουσίες, και τα καλυκοειδή κύτταρα, τα οποία παράγουν βλέννα (μουκίνη). Όλες αυτές οι ουσίες προέρχονται από το πλάσμα του αίματος, με τους αδένες να επιλέγουν προσεκτικά ποια συστατικά θα περάσουν στο δακρυϊκό υγρό.

• Νερό
• Ηλεκτρολύτες, όπως νάτριο, χλωρίδιο, κάλιο, διττανθρακικά, μαγνήσιο και ασβέστιο, που ευθύνονται για την χαρακτηριστική αλμυρή γεύση
• Πρωτεΐνες, όπως λυσοζύμη, λακτοφερρίνη, λιποκαλίνη και IgA, σε ποσότητα περίπου δέκα φορές μικρότερη από εκείνη του πλάσματος
• Λίπη (λιπίδια)
• Μουκίνες, δηλαδή πρωτεΐνες που σχηματίζουν τη βλέννα και είναι σημαντικές για τη λιπαντική λειτουργία

Κύριες λειτουργίες των δακρύων για τα μάτια

Τα δάκρυα υποστηρίζουν καθημερινά την υγεία των οφθαλμών. Ενυδατώνουν και καθαρίζουν την επιφάνεια του ματιού, τη θωρακίζουν απέναντι σε επιβαρυντικούς παράγοντες και συμβάλλουν στην πρόληψη βλαβών. Κάθε συστατικό τους έχει ξεχωριστό ρόλο:

• Η βλέννα καλύπτει την οφθαλμική επιφάνεια και βοηθά ώστε η δακρυϊκή στιβάδα να προσκολλάται σταθερά στον κερατοειδή. Χωρίς αυτό το στρώμα μπορεί να δημιουργηθούν ξηρά σημεία, με κίνδυνο διαταραχών στην όραση.
• Το υδαρές στρώμα περιλαμβάνει βασικά θρεπτικά στοιχεία και βιταμίνες, απαραίτητα για να παραμένουν υγιή και λειτουργικά τα επιθηλιακά κύτταρα της οφθαλμικής επιφάνειας.
• Τα λιπίδια περιορίζουν την ταχεία εξάτμιση των δακρύων. Όταν είναι ανεπαρκή ή απουσιάζουν, η δακρυϊκή μεμβράνη διασπάται και εμφανίζεται αίσθημα ξηρότητας.

Στα δάκρυα υπάρχουν φυσιολογικά και αντιβακτηριακές πρωτεΐνες, όπως η λυσοζύμη, οι οποίες βοηθούν τα μάτια να αμύνονται απέναντι σε μικρόβια που επιχειρούν να εισέλθουν στον οργανισμό.

Ο κερατοειδής δεν διαθέτει δικά του αιμοφόρα αγγεία, γι’ αυτό τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται φτάνουν σε μεγάλο βαθμό μέσω των δακρύων.

Γιατί διαφέρουν τα διαφορετικά είδη δακρύων;

Ρόλος των αντανακλαστικών δακρύων

Όταν τα μάτια ερεθίζονται, για παράδειγμα από έντονες οσμές, σκόνη ή κατά το κόψιμο κρεμμυδιού, ο οργανισμός εκκρίνει άμεσα τα λεγόμενα αντανακλαστικά δάκρυα. Με αυτόν τον τρόπο η οφθαλμική επιφάνεια ξεπλένεται γρήγορα και απομακρύνονται ουσίες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν βλάβη.

Συναισθηματικά δάκρυα

Το κλάμα δεν προκαλείται μόνο από εξωτερικούς ερεθισμούς αλλά και από έντονα συναισθήματα. Σε αυτού του τύπου τα δάκρυα παρατηρείται αύξηση της ποσότητας πρωτεϊνών, ενώ περιέχουν και περισσότερες ορμόνες, όπως προλακτίνη, αδρενοκορτικοτρόπο ορμόνη και λευκινοεγκεφαλίνη, που σχετίζονται με τις συναισθηματικές αντιδράσεις.

Δάκρυα κατά τη διάρκεια του ύπνου

Τη νύχτα, όταν κοιμόμαστε, οι δακρυϊκοί αδένες μειώνουν την παραγωγή νερού και πρωτεϊνών, ενώ παράλληλα αυξάνεται η δραστηριότητα που αφορά τα αντισώματα. Επιπλέον, ανοσοκύτταρα μετακινούνται προς τον επιπεφυκοτικό σάκο, ενισχύοντας την προστασία των ματιών απέναντι σε λοιμώξεις.

Πώς αλλάζουν τα δάκρυα με την ηλικία;

Με το πέρασμα των χρόνων η παραγωγή δακρύων μειώνεται φυσιολογικά, όπως μειώνεται και η περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες. Αυτό συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ξηροφθαλμίας σε μεγαλύτερες ηλικίες.