Ο τίτλος “. Galvos skausmas” είναι στη λιθουανική γλώσσα και σημαίνει “Πονοκέφαλος”.Αν πρόκειται για ιατρικό ή ενημερωτικό περιεχόμενο, ο φυσικός και κατάλληλος τίτλος στα ελληνικά είναι:**Πονοκέφαλος**Αν το πλαίσιο απαιτεί μεγαλύτερη εξειδίκευση, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ο όρος:**Κεφαλαλγία** (επιστημονικός/ιατρικός όρος)Διάλεξε τον όρο που ταιριάζει καλύτερα στο κοινό-στόχο και στο συγκεκριμένο πλαίσιο του κειμένου.

Ο πονοκέφαλος αποτελεί ένα αίσθημα πόνου που εντοπίζεται στο κεφάλι ή στην περιοχή του προσώπου και μπορεί να εμφανιστεί ως παλλόμενος, σταθερός, οξύς ή αμβλύς. Η ένταση, η συχνότητα, η τοποθεσία και ο χαρακτήρας του ποικίλλουν. Αποτελεί ένα από τα συχνότερα συμπτώματα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Ο πονοκέφαλος είναι από τις κύριες αιτίες που προκαλούν απουσίες από την εργασία ή το σχολείο και για τις οποίες επιζητείται ιατρική βοήθεια. Αν και οι περισσότεροι τύποι δεν είναι επικίνδυνοι, ορισμένες μορφές μπορεί να αποτελούν ένδειξη σοβαρότερων προβλημάτων υγείας.

Τύποι πονοκεφάλου

Οι πονοκέφαλοι διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες: πρωτοπαθείς και δευτεροπαθείς.

Πρωτοπαθείς πονοκέφαλοι

Οι πρωτοπαθείς πονοκέφαλοι προκαλούνται από διαταραχές ή υπερβολική δραστηριότητα σε ευαίσθητες περιοχές της κεφαλής, χωρίς να σχετίζονται με κάποια άλλη ιατρική κατάσταση. Ορισμένα άτομα παρουσιάζουν γενετική προδιάθεση σε αυτούς τους πόνους. Βασικοί τύποι πρωτοπαθών πονοκεφάλων είναι οι εξής:

• Πονοκέφαλοι τάσης, που αποτελούν τον συχνότερο τύπο.
• Ημικρανίες.
• Αθροιστικοί πονοκέφαλοι.
• Νέοι καθημερινοί χρόνιοι πονοκέφαλοι.

Ορισμένοι πρωτοπαθείς πονοκέφαλοι πυροδοτούνται από συγκεκριμένους παράγοντες της καθημερινότητας ή περιστάσεις, όπως:

• Κατανάλωση αλκοόλ, ειδικά κόκκινου κρασιού.
• Συγκεκριμένες τροφές, όπως αλλαντικά με νιτρικά άλατα.
• Χρήση νικοτίνης.
• Έλλειψη ύπνου ή αλλαγές στο πρόγραμμα του ύπνου.
• Κακή στάση του σώματος.
• Σωματική άσκηση, συμπεριλαμβανομένων αθλητικών δραστηριοτήτων.
• Παράλειψη γευμάτων.
• Βήχας, φτέρνισμα, φύσημα της μύτης, έντονη ένταση, δυνατός γέλως ή κλάμα.

Αν και συνήθως δεν ενέχουν κινδύνους, οι πρωτοπαθείς πονοκέφαλοι μπορεί να είναι ιδιαίτερα επώδυνοι και να επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινή ζωή.

Δευτεροπαθείς πονοκέφαλοι

Οι δευτεροπαθείς πονοκέφαλοι εμφανίζονται ως αποτέλεσμα άλλης υποκείμενης ιατρικής κατάστασης και λειτουργούν ως σύμπτωμα αυτής. Οι πιο συνηθισμένοι, που τείνουν να υποχωρούν όταν αντιμετωπιστεί η βασική αιτία, περιλαμβάνουν:

• Πονοκέφαλο λόγω αφυδάτωσης.
• Πονοκέφαλο που σχετίζεται με ιγμορίτιδα.
• Πονοκέφαλο από υπερκατανάλωση φαρμάκων.

Υπάρχουν όμως και δευτεροπαθείς πονοκέφαλοι που μπορούν να αποτελούν ένδειξη σοβαρών ή απειλητικών για τη ζωή καταστάσεων, όπως οι παρακάτω:

• Πονοκέφαλοι που προκύπτουν από διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού μετά από ιατρικές πράξεις στη σπονδυλική στήλη. Παρότι συχνά αντιμετωπίζονται στο σπίτι, η μη έγκαιρη θεραπεία τους ενδεχομένως να οδηγήσει σε επιπλοκές όπως αιματώματα ή σπασμούς.
• Ξαφνικοί και έντονοι πονοκέφαλοι που φτάνουν μέγιστη ένταση μέσα σε ένα λεπτό και διαρκούν τουλάχιστον πέντε λεπτά. Ακόμα κι αν δεν συνδέονται πάντα με κίνδυνο, είναι απαραίτητη η άμεση ιατρική αξιολόγηση, καθώς μπορεί να σχετίζονται με:
  • Τραυματισμό στο κεφάλι,
  • Αιμορραγία στον εγκέφαλο,
  • Στένωση αγγείων στον εγκέφαλο,
  • Απότομη και επικίνδυνη άνοδο της αρτηριακής πίεσης.

Διαφορές ανάμεσα σε πονοκέφαλο και ημικρανία

Η ημικρανία συγκαταλέγεται στις πρωτοπαθείς διαταραχές πονοκεφάλου και αποτελεί νευρολογική διαταραχή με χαρακτηριστικό τον παλλόμενο πόνο, συνήθως στη μία πλευρά του κεφαλιού. Η ένταση της ημικρανίας μπορεί να επιδεινώνεται με σωματική δραστηριότητα, έκθεση σε έντονο φως, θορύβους ή οσμές. Τα επεισόδια ημικρανίας διαρκούν συνήθως από τέσσερις ώρες έως και αρκετές ημέρες.

Ποιοι είναι πιθανό να εμφανίσουν πονοκεφάλους;

Πονοκεφάλους μπορεί να εμφανίσει οποιοσδήποτε, ανεξαρτήτως ηλικίας — παιδιά, έφηβοι και ενήλικες. Περίπου το 96% των ανθρώπων δηλώνουν ότι έχουν νιώσει πονοκέφαλο τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους. Περίπου 40% του παγκόσμιου πληθυσμού υποφέρει από πονοκεφάλους τάσης, ενώ περίπου 10% βιώνει ημικρανίες.

Αιτίες πονοκεφάλου

Οι πονοκέφαλοι προκύπτουν από την αλληλεπίδραση σημάτων μεταξύ του εγκεφάλου, των αιμοφόρων αγγείων και των γύρω νεύρων. Κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου ενεργοποιούνται μηχανισμοί που επηρεάζουν τόσο τους μύες όσο και τα αγγεία, με τα νεύρα να μεταδίδουν ερεθίσματα πόνου στον εγκέφαλο.

Είναι οι πονοκέφαλοι κληρονομικοί;

Ειδικά η ημικρανία παρουσιάζει συχνά οικογενειακή προδιάθεση. Τα παιδιά με έναν γονέα που πάσχει από ημικρανία έχουν περίπου τετραπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν κι εκείνα το σύμπτωμα. Επιπλέον, πονοκέφαλοι μπορούν να οφείλονται και σε κοινούς περιβαλλοντικούς παράγοντες της οικογένειας, όπως:

• Κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών ή συστατικών, για παράδειγμα καφεΐνης, αλκοόλ, προϊόντων ζύμωσης, σοκολάτας και τυριού.
• Επαφή με αλλεργιογόνους παράγοντες.
• Παθητικό κάπνισμα.
• Έκθεση σε έντονες οσμές από καθαριστικά ή αρώματα.

Πότε απαιτείται άμεση ιατρική παρέμβαση;

Είναι σημαντικό να αναζητήσετε γρήγορα ιατρική βοήθεια αν εσείς ή το παιδί σας εμφανίσετε τα παρακάτω συμπτώματα πόνοκεφάλου:

• Ξαφνικός, έντονος και πρωτοεμφανιζόμενος πόνος.
• Συνδυασμός πονοκεφάλου με πυρετό, δύσπνοια, δυσκαμψία αυχένα ή εξανθήματα.
• Πονοκέφαλος μετά από τραυματισμό ή ατύχημα.
• Πρώτη εμφάνιση πονοκεφάλου σε ηλικία άνω των 55 ετών.

Ιδιαίτερα επείγουσα είναι η ιατρική αξιολόγηση αν ο πονοκέφαλος συνοδεύεται από νευρολογικά συμπτώματα όπως:

• Αδυναμία.
• Ζάλη.
• Αιφνίδια απώλεια ισορροπίας ή πτώσεις.
• Μουδιάσματα ή αίσθημα μυρμηγκιάσματος.
• Παράλυση.
• Διαταραχές ομιλίας.
• Σύγχυση.
• Σπασμοί.
• Μεταβολές στη συμπεριφορά ή ασυνήθιστη συμπεριφορά.
• Διαταραχές όρασης (θαμπή όραση, διπλωπία, τυφλά σημεία στο οπτικό πεδίο).

Διάγνωση τύπου πονοκεφάλου

Σε περιπτώσεις συχνού ή πολύ έντονου πόνου, η αξιολόγηση από γιατρό είναι αναγκαία για ορθή διάγνωση και κατάλληλη θεραπεία. Η ιατρική διερεύνηση αρχίζει με τη λήψη ιατρικού ιστορικού και συζήτηση για τα χαρακτηριστικά του πόνου. Ο γιατρός μπορεί να εστιάσει σε:

• Τη φύση και τον τύπο του πόνου.
• Τη συχνότητα των επεισοδίων.
• Τη διάρκεια κάθε επεισοδίου πόνου.
• Το επίπεδο έντασης του πόνου.
• Παράγοντες που πυροδοτούν τον πόνο (τροφές, ποτά, γεγονότα).
• Ημερήσια κατανάλωση καφεΐνης.
• Επίπεδα άγχους.
• Συνήθειες ύπνου.

Συμπληρωματικά στοιχεία για τη διάγνωση συνιστούν:

• Χρόνος εμφάνισης των πρώτων συμπτωμάτων.
• Παρουσία ενός ή περισσότερων τύπων πόνου.
• Εάν η σωματική δραστηριότητα επιδεινώνει τον πονοκέφαλο.
• Ιστορικό πονοκεφάλων στην οικογένεια.
• Συμπτώματα που εμφανίζονται μεταξύ των επεισοδίων πόνου.

Μετά την κλινική συζήτηση, ο γιατρός ενδέχεται να προχωρήσει σε σωματική και νευρολογική εξέταση για τον εντοπισμό τυχόν υποκείμενης νόσου. Ενδέχεται να εστιάσει σε ευρήματα όπως:

• Πυρετός.
• Σημάδια λοίμωξης.
• Αυξημένη αρτηριακή πίεση.
• Μυϊκή αδυναμία, μουδιάσματα ή μυρμηγκιάσματα.
• Έντονη κόπωση.
• Λιποθυμία.
• Δυσκολίες ισορροπίας και συχνές πτώσεις.
• Προβλήματα όρασης (θαμπάδα, διπλωπία, τυφλά σημεία).
• Σύγχυση ή αλλαγές στη συμπεριφορά.
• Σπασμοί.
• Ζάλη.
• Ναυτία και εμετούς.

Οι νευρολογικές εξετάσεις βοηθούν στην απόρριψη σοβαρών παθήσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος που σχετίζονται με ισχυρούς πονοκεφάλους. Μετά τη λήψη ιστορικού, σωματική και νευρολογική αξιολόγηση, ο γιατρός διαμορφώνει την τελική διάγνωση, εκτιμά τον κίνδυνο υποκείμενης νόσου και κρίνει την ανάγκη για περαιτέρω εξετάσεις. Σε περίπλοκες περιπτώσεις, ο ασθενής μπορεί να παραπεμφθεί σε ειδικό για τους πονοκεφάλους.

Ποιες εξετάσεις χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση πονοκεφάλων;

Απεικονιστικές εξετάσεις δεν ενδείκνυνται για την άμεση διάγνωση της ημικρανίας, των αθροιστικών ή των πονοκεφάλων τάσης, αλλά συνιστώνται όταν υπάρχει υποψία για άλλη ιατρική αιτία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να προτείνει:

• Αξονική ή μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου, με σκοπό να διαπιστωθεί αν συνυπάρχει διαταραχή του κεντρικού νευρικού συστήματος. Αυτές οι εξετάσεις παρέχουν διατομικές εικόνες του εγκεφάλου για την ανίχνευση πιθανών αλλοιώσεων ή ανωμαλιών.

Αντιμετώπιση πονοκεφάλου

Η θεραπεία προσαρμόζεται στον τύπο του πονοκεφάλου. Βασικό στοιχείο στη διαχείριση πρωτοπαθών πονοκεφάλων είναι ο εντοπισμός των παραγόντων που τους προκαλούν. Καταγραφή των επεισοδίων σε ημερολόγιο βοηθά στη μείωση της συχνότητας. Μετά τον εντοπισμό, ακολουθεί εξατομικευμένη θεραπεία. Για πονοκεφάλους λόγω έντασης ή άγχους, βοηθούν ψυχοθεραπευτικές τεχνικές και διαχείριση του στρες. Μέσω της μείωσης του στρες μπορεί να ελαττωθεί και η εμφάνιση του πόνου. Δεν απαιτείται πάντα φαρμακευτική αγωγή — η επιλογή της θεραπείας εξαρτάται από τον τύπο, τη συχνότητα και την αιτία του πόνου και περιλαμβάνει:

• Τεχνικές διαχείρισης στρες.
• Φαρμακευτική αγωγή.
• Αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας του δευτεροπαθούς πονοκεφάλου.

Διαχείριση στρες σε πονοκέφαλο

Οι τεχνικές διαχείρισης του στρες αποσκοπούν στην καλύτερη αντιμετώπιση της έντασης. Τεχνικές χαλάρωσης όπως η βαθιά αναπνοή, η μυϊκή χαλάρωση, η οπτικοποίηση και η μουσική μπορούν να μειώσουν το άγχος και τον κίνδυνο εμφάνισης πονοκεφάλου.

Βιοανάδραση (biofeedback) για τον πονοκέφαλο

Η βιοανάδραση βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει τις σωματικές αντιδράσεις του στο στρες ώστε να μάθει να τις ελέγχει. Κατά τη διαδικασία, τοποθετούνται αισθητήρες που καταγράφουν:

• Ρυθμό αναπνοής.
• Παλμό.
• Καρδιακό ρυθμό.
• Θερμοκρασία σώματος.
• Τάση μυών.
• Δραστηριότητα εγκεφάλου.

Αυτή η τεχνική επιτρέπει την παρακολούθηση των αντιδράσεων του σώματος με στόχο την εκμάθηση του ελέγχου τους.

Φάρμακα για τον πονοκέφαλο

Επεισοδιακοί πονοκέφαλοι τάσης αντιμετωπίζονται συνήθως με αναλγητικά χωρίς συνταγή. Όμως, η συχνή χρήση τέτοιων φαρμάκων μπορεί να οδηγήσει σε χρόνιους ημερήσιους πονοκεφάλους λόγω υπερβολικής λήψης φαρμάκων. Στις περιπτώσεις συχνών ή σοβαρών επεισοδίων, ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει συνταγογραφούμενα φάρμακα. Τριπτάνες και άλλες εξειδικευμένες ουσίες διακόπτουν αποτελεσματικά την προσβολή ημικρανίας εφόσον λαμβάνονται άμεσα. Φάρμακα για την αρτηριακή πίεση, την επιληψία ή την κατάθλιψη μπορούν να μειώσουν τη συχνότητα των ημικρανιών, γι’ αυτό στις επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να συστήσει προληπτική θεραπεία.

Αντιμετώπιση δευτεροπαθών πονοκεφάλων

Η θεραπεία για τους δευτεροπαθείς πονοκεφάλους εξαρτάται από την αντιμετώπιση της βασικής αιτίας. Για παράδειγμα, πονοκέφαλος που προκαλείται από το βήχα και συνδέεται με συγκεκριμένο ιατρικό πρόβλημα, ενδέχεται να απαιτεί χειρουργική επέμβαση για την άρση της αιτίας.

Τρόποι ανακούφισης του πονοκεφάλου

Οι ήπιοι και σποραδικοί πονοκέφαλοι μπορούν να αντιμετωπιστούν και στο σπίτι. Προτείνονται τα παρακάτω:

• Εφαρμογή κρύων ή θερμών επιθεμάτων στο κεφάλι.
• Ασκήσεις διάτασης.
• Μασάζ σε κεφάλι, αυχένα ή πλάτη.
• Ξεκούραση σε ήσυχο και σκοτεινό περιβάλλον.
• Περίπατος σε εξωτερικό χώρο.

Είναι εφικτή η πρόληψη του πονοκεφάλου;

Κομβικής σημασίας στην πρόληψη του πονοκεφάλου είναι ο εντοπισμός των παραγόντων που τον προκαλούν, οι οποίοι διαφέρουν για κάθε άτομο. Όταν αυτοί αναγνωριστούν, μπορεί το άτομο να αποφύγει ή να μειώσει την επίδρασή τους. Για παράδειγμα, εάν οι έντονες οσμές αποτελούν έναυσμα, μπορεί να προτιμήσει να αποφύγει αρώματα ή προϊόντα με ισχυρές οσμές. Εξίσου σημαντική είναι η βελτίωση συνηθισμένων παραγόντων, όπως η διατροφή, ο επαρκής ύπνος ή η σωστή στάση σώματος. Ωστόσο, για μερικά άτομα, τα αίτια του πονοκεφάλου παραμένουν άγνωστα ή δεν είναι εύκολο να αποφευχθούν, οπότε απαιτείται ένας εξατομικευμένος θεραπευτικός σχεδιασμός σε συνεργασία με ειδικό στη διαχείριση πονοκεφάλων.